Web proxy ile VPN arasındaki fark nedir, size hangisi gerekir?

VPN (sanal özel ağ), cihazınızın bütün trafiğini sağlayıcının işlettiği bir sunucuya şifreli bir tünel üzerinden taşır. Bu tünelden yalnızca tarayıcının değil, cihazdaki her uygulamanın trafiği geçer; ziyaret ettiğiniz siteler de bağlantınızı VPN sunucusundan geliyormuş gibi görür. VPN kullanmak için bir uygulama ya da tarayıcı eklentisi kurmanız gerekir ve yönetilen bir cihazda bu kuruluma izin verilmeyebilir.

Web proxy ise başka bir siteyi sizin için açan bir web sitesidir. Bağlantıyı yapıştırırsınız; proxy sayfayı kendi sunucusu üzerinden getirir ve kendi adresinden size sunar. Bunların hepsi tarayıcı sekmenizin içinde olur. Hiçbir şey kurulmaz, hesap da gerekmez. TrickyBird bir web proxy’dir, VPN değil: sitenin HTML, CSS ve JavaScript kodunu anında yeniden yazar, böylece sayfa normal bir sekmede açılmış gibi çalışır. Birçok sitede video oynatma ve oturum açma da buna dâhildir. Terim size yeniyse web proxy nedir yazısından başlayın.

Bir benzetmeyle anlatalım: VPN, evinizin bütün postasını başka bir adres üzerinden yönlendirir; web proxy ise tek bir paket için gönderdiğiniz kuryedir. Biri her şeyin yolunu değiştirir, öteki yalnızca verdiğiniz işi görür.

Kısaca: kapsam ve kurulum. VPN bütün cihazı kapsar ve önce kurulması gerekir; web proxy her seferinde 1 site açar ve tarayıcıda açık bir sekmede çalışır. Diğer farkların hepsi bu 2 noktadan doğar.

Kurulum adımı küçük bir ayrıntı sayılmaz. VPN’in ilk talimatı “Uygulamamızı indirin” olur ve yönetici yetkisinin de uygulama mağazasının da olmadığı yönetilen bir cihazda bu talimat yerine getirilemez. Web proxy’de kurulum adımı olmadığı için bu sorun hiç çıkmaz.

Öte yandan web proxy’nin kapsamı dardır. Yalnızca sekmede olup bitene dokunur; ayrı bir masaüstü uygulaması, bir oyun istemcisi ya da sistem düzeyindeki trafik kapsamın dışında kalır. VPN bunların hepsini kapsar. Cihazdaki her uygulamanın korunması gerekiyorsa doğru araç VPN’dir; web proxy bu işi görmez.

Tam karşılaştırma tablosu ikisini yan yana koyuyor; kısa özeti aşağıda.

• Neyi açar: VPN bütün cihazınızı bir tünelden geçirir; web proxy bir tarayıcı sekmesinde her seferinde 1 site açar.
• Ne kurarsınız: VPN için bir uygulama ya da tarayıcı eklentisi kurarsınız; web proxy ise kurulum gerektirmez, doğrudan tarayıcınızda çalışır.
• Kısıtlanmış bir cihazda: kurulacak bir şey olmadığı için web proxy çalışabilir; yönetici yetkiniz olmayan yerde VPN çoğu zaman kurulamaz.
• Neyi kapsar: VPN, diğer uygulamalar dâhil cihazın gönderdiği her şeyi; web proxy, o sekmede açtığınız siteyi.
• IP adresiniz: ikisi de siteye iletmez; site bunun yerine proxy’nin sunucusunu ya da VPN sunucusunu görür.
• Sitenin adresi: TrickyBird’de bizim adreslerimizden birinin içine kodlanır ve adres çubuğunuzda görünen de bu adrestir; VPN’de site her zamanki gibi açılır ve adres çubuğunda kendi adresi durur.
• Şifreli yol: VPN’de tarayıcınızın kendi şifreli bağlantısı tünelin içinden siteye kadar uzanır; web proxy’de ise proxy sunucusunda buluşan 2 ayrı bağlantı vardır ve sayfayı arada proxy işler.
• Sayfanın kendisi: VPN sayfayı yolda değiştirmez; web proxy her sayfayı alıp yeniden yazar, bu yüzden bazı sayfalar olduğu gibi gelmez.
• Tarayıcınızda ne kalır: VPN sayfaya ya da sekmeye hiçbir şey eklemez; TrickyBird’de oturum boyunca sekmede bir betik çalışır ve açtığınız siteler verilerini TrickyBird’ün adresi altında kaydeder.
• Hesap: TrickyBird hesap istemez; VPN çoğunlukla ister.

Cihazın yönetimi sizdeyse ve yalnızca tarayıcının değil her uygulamanın sürekli korunmasını istiyorsanız doğru araç VPN’dir; tam da bu iş için yapılmıştır. Halka açık Wi‑Fi’de kendi dizüstü bilgisayarınızı kullanırken bütün uygulamalarınızın trafiğini yerel ağdan uzak tutar. Uzun bir oturum boyunca aynı çıkış konumunda kalmak istediğinizde de işe yarar.

Hangi VPN olursa olsun şunu bilmek gerekir: trafiğiniz yine sağlayıcının sunucularından geçer. Bu yüzden sağlayıcının hangi kayıtları tuttuğu ve hangi ülkenin hukukuna tabi olduğu önemlidir. VPN kurmak tek başına gizliliğinizi sağlamaz; güveninizi yerel ağdan VPN şirketine aktarır. VPN’e güvenmeden önce şirketin politikasını okumakta yarar var.

Web proxy, VPN’in daha başlamadan takıldığı duruma uyar: hiçbir şey kuramadığınız bir cihaz ve ulaşmanız gereken tek bir site. Kısıtlanmış bir okul ya da iş cihazı, kütüphane ya da otel bilgisayarı, uygulama eklemenize izin verilmeyen bir telefon, ayarlarını değiştirmek istemediğiniz ortak bir bilgisayar bu duruma örnektir. Cihazda tarayıcı varsa yöntemin ihtiyaç duyduğu her şey de var demektir.

Küçük işlerde de web proxy daha hafif bir yoldur. Bir Reddit gönderisini okumak ya da tek bir video izlemek için bütün cihazı kapsayan bir tünel kurmak, işin gerektirdiğinden fazla uğraştır. Bağlantıyı yapıştırmanız yeterli, sayfa açılır.

TrickyBird şu anda hangi sitelerin açıldığını yayımlar; bir siteye bel bağlamadan önce oradan bakabilirsiniz. Erişim engelini kaldırma kılavuzu da yöntemi adım adım anlatıyor.

Evet, ama kapsamı daha dardır. İkisi de sizinle site arasına bir sunucu koyar; bu yüzden site sizin IP adresinizi değil, o sunucununkini görür: VPN’de VPN sunucusunu, web proxy’de proxy’nin sunucusunu. VPN bunu cihazdaki her uygulama için yapar, web proxy ise yalnızca sekmede açtığınız site için. Kendi ağınız da yalnızca proxy’ye giden bağlantıyı görür, proxy üzerinden açtığınız siteye gideni görmez.

İkisi farklı şeyleri korur, bu yüzden yanıt neye baktığınıza bağlıdır. VPN cihazdan çıkan her şeyi şifreler ama güveninizi sağlayıcıya devreder: sağlayıcının tuttuğu kayıtlar ve tabi olduğu hukuk, fiilen sizin gizlilik politikanız olur. Web proxy ise isteklerinizi işleyen bir sunucuda çalışır; o yüzden sorulması gereken soru, bu sunucunun neyi sakladığıdır.

TrickyBird bu soruyu kontrol edebileceğiniz bir rakamla yanıtlar. TrickyBird, IP adresinizin kısaltılmış hâlini (IPv4 için /24, IPv6 için /48, tam adres değil), hedef ana makine adını ve temel yanıt bilgilerini en fazla 48 saat tutar. Açtığınız belirli sayfalara dair hiçbir şey tutmaz. Kısaltılmış bir IP ile bir ana makine adı, gezinme geçmişi sayılmaz. Politikanın tamamı güvenlik sayfasında.

Adres çubuğuna bakınca bir fark daha görürsünüz. VPN’de site her zamanki gibi açılır; gerçek adresi hem adres çubuğunuzda hem geçmişinizde yer alır. TrickyBird’de ise çubukta sitenin adresi yerine bizim adreslerimizden biri görünür. Bu adres her zaman aynı görünmez, bazen yalnızca rakamlardan ibarettir. O sekmede eklediğiniz yer imi ya da kopyaladığınız bağlantı sayfaya değil bize gider. Bunu bize inanmak yerine kendiniz kontrol edebilirsiniz.

DNS veya WebRTC sızıntısı gibi terimler size yeniyse sızıntılar üzerine yazımız her birinin neyi açığa çıkardığını ve ikisinin nasıl test edileceğini anlatıyor.

Bu karşılaştırmada kısaca değinilen konuları bu rehberler daha ayrıntılı ele alıyor.

• Web proxy nedir?: yalın bir tanım.
• DNS veya WebRTC sızıntısı nedir?: gözden kaçan ve test etmeye değer 2 sızıntı türü.
• Proxy kullanmak yasal mı?: yasal durumun dürüst bir özeti.
• Gizli mod bir erişim engelini aşar mı?: gizli gezinme neden erişim aracı sayılmaz.
• TrickyBird ile VPN karşılaştırması: ölçüt ölçüt tablo.